WARSZAWSKA SYRENA
podczas pisania tego tekstu posiłkowałem się danymi zawartymi w magazynie "Film" z 1955 i 1956 roku

Dawno, dawno temu, pewnego wczesnego ranka w nadwiślańskiej wiosce rybaków...

Tak rozpoczynała się legenda. Legenda o powstaniu miasta Warszawa. Oczywiście tych podań było wiele ale autorzy filmu z 1956 roku "Warszawska syrena" postanowili opowiedzieć to swoimi słowami. Najpierw powstała nowela autorstwa Stanisława Dygata "Warszawska syrena" na podstawie której Tadeusz Makarczyński wyreżyserował film opowiadający o powstaniu słynnego miasta nad Wisłą.

Opowiemy Wam historię Syreny, leśnej nimfy mazowieckiej, którą niesłychane zdarzenia przemieniły w patronkę naszego miasta. Jako rodowici warszawiacy, jesteśmy ludźmi wesołymi i skłonnymi do żartów dlatego podobało nam się opowiedzieć legendę w sposób wesoły i żartobliwy. Ale wierzajcie nam, wśród tych żartów i czarodziejskich figlów, kryje się osobliwa prawda o Was samych....

"Od dawna interesowała mnie baśń, fantastyka... mamy przecież tak bogatą twórczość ludową" - mówi o swoim pomyśle, reżyser i jeden ze scenarzystów - Tadeusz Makarczyński - "Zagadałem się z Dygatem, który miał pomysł, no i moje szersze zainteresowania skonkretyzowały się w temacie warszawskim. Nasza bajka o symbolu Warszawy - Syrenie, nie opiera się na jakiejś jednej legendzie. Korzystaliśmy ze strzępów wielu legend, odpowiednio przetworzonych. Mam tu na myśli żartobliwy trochę ton naszej opowieści. Nie będzie to saga czy klechda serio, a pogodna, stylizowana powiastka filozoficzna"

Pomimo iż bohaterką jest Syrena to reżyser postawił troszkę na inną wersję wydarzeń. Syrena nie jest tym razem istotą wabiącą swym śpiewem śmiertelników w tonie Wisły a nimfą zamieszkującą nadwiślańskie, bagniste tereny. Oczywiście odegra swoją znaczącą rolę ale głównymi bohaterami są tutaj Warsz, który jest kowalem w nadwiślańskiej wiosce Rybaki oraz Sawa - córka miejscowego kmiecia i pasierbica wiedźmy Kobylichy, potajemnie kochającej się w Warsie. Młodzi zamierzają się pobrać a legenda głosi iż jeżeli dwoje ludzi o imieniu Warsz i Sawa pobiorą się to wkrótce w tym miejscu powstanie wielkie i sławne miasto. Niestety, mimo iż wszystko jest zaplanowane, zła Kobylicha robi wszystko by udaremnić ten ślub.

"Warszawska syrena" była pierwszą polską baśnią filmową wyprodukowaną w kolorze. A ponieważ jest to baśń to autorzy mieli ułatwione zadanie bo nie musieli skupiać się na odtwarzaniu konkretnej epoki historycznej.

"Zdarzyło się dawno ..." - mówi Tadeusz Makarczyński, reżyser filmowy - "Takie określenie wyczerpuje właściwie wszystko. Dla przykłądu: wprowadzamy świadomie liczne anachronizmy, np zegary, szyby w oknach itd. Dekoracje i kostiumy, styl gry aktorskiej - wszystko to musi być niezbyt serio. Film nie może pokazać muzeum etnograficznego. Wprowadzamy różne dowcipy w obrazie i w dźwięku: pająk grający na sieci jak na cytrze, zegar z kukułką nakręcany według kukułek leśnych".

Faktem jest iż nie trzymając się chronologii czasowej można było pokazać wybuchową mieszankę, która nie miała związku z określonym miejscem a czas tu nie grał roli. Dla realizatorów był to pretekst do puszczania oka do widza i niezłej zabawy. Bo prócz wspomnianego zegara z kukułką można też zauważyć że Dziwun buja się na fotelu z biegunami a ściany jego mieszkania zawieszone sa różnymi reprodukcjami oraz fotografiami rodziny.

Mimo iż realizatorzy nie musieli dbać o szczegóły historyczne to mieli do czynienia z baśnią a więc wszystkie rekwizyty, którymi posługiwali się na planie nie mogły być wypożyczone z muzeum tylko wykonane ręcznie. Także wyzwanie stanowiły zwierzęta bowiem było ich na planie dość sporo: koń, kogut, kruk, kot. Ich przygotowanie zajęła się para treserów z cyrku a każde zwierzę miała swego dublera na wypadek nieprzewidzianych okoliczności (np ucieczki oryginału).

Warto wspomnieć również o obsadzie filmu bo można zobaczyć w nim znakomitych ówczesnych aktorów a także debiutujących studentów PWST, których nazwiska są skądś nam dobrze znane np. Barbara Połomska, Hanna Zembrzuska, Alina Jankowska czy chociażby Mieczysław Kalenik. Partnerują oni takim nazwisko jak m.in. Igor Śmiałowski, Hanna Skarżanka, Alfred Łodziński, Wiesław Michnikowski, Mieczysław Pawlik, Lech Ordon.
W filmie tym można zobaczyć 15-letniego Stefana Friedmanna w roli Grzesia. Wprawdzie jego rola nie jest duża bo pojawia się od czasu do czasu ale za to jego słowa kończą cały film (pomijając głosy tłumu). Z filmem tym wiążę się pewna anegdota jeśli chodzi o osobę Pana Friedmana a w szczególności o jego długie włosy. Lata 50-te to były czasy, kiedy noszenie długich włosów było zabronione, bo świadczyło to o przynależności do chuliganów. Milicjanci mieli obowiązek wręcz złapanego gościa z długimi włosami ostrzyc na ulicy. Kiedy złapali 15-letniego Stefana i chcieli nieco skrócić jego długą fryzurę tamten wyjął z kieszeni pismo na którym było napisane: "Zjednoczone Zespoły Filmowe donosz a, że taki a taki, z racji grania w filmie "Warszawska Syrena" Grzesia, pomocnika kowala, specjalnie ma długie włosy, które są niezbędne do realizacji ważnych scen filmu. Podpisano Produkcja i Reżyseria". Zresztą aktor przyznał iż specjalnie prowokowali wcześniej milicjantów by im później pokazać to pismo i mieć ubaw zapewne z ich min, kiedy dowiedzieli się że nie mogą ze złapanym długowłosym delikwetnem nic zrobić.

Zdjęcia do filmu rozpoczęły się w Rucianem w lipcu 1955 roku w okresie letnim. Jezioro Nidzikie zagrało w tym filmie rolę Wisły a na jego brzegu została wybudowana wioska Warsza i Sawy.

Premiera filmowa odbyła się z kilkumiesięczny opóźnieniem aczkolwiek pierwszy pokaz odbył się - a jakże - 20 lipca 1956 roku. Film ten zarówno w ocenie krytyki filmowej jak i publiczności został określony jako zdecydowanie nieudany. Widownia miała zastrzeżenie do gry aktorskiej.

Poniżej zamieszczam do obejrzenia cały film jaki można znaleźć na youtube. Zainteresowanych serdecznie zapraszam do obejrzenia.